5. tqdk ləğv olunub yerinə ədalətli və dünya standartlarına uyğun rasional bir sistem gələcəksə uyğun bir addımdır. tqdk sistemini xaricilərə başa salanda gülürlər. düzgün də eliyirlər. qıraqdan baxanda görünür ki, şagirlərin qabağına 4 qrup qoyulub. bunlardan birini mütləq seçib universitetə girməlidi. bu səhvdir. çünki məsəl üçün iqtisadiyyat oxumaq istəyən adam coğrafiyanı məktbdə öyrənməlidi və onnan kifayətlənməlidi. bu çoğrafiya fənni məcburi olmalı deyil. onnan artığı ona lazım olmur. adam smith, milton friedman oxumağının coğrafiyaya aidiyyatı yoxdur. məntiqnən fikirləşsək iqtisadiyyat oxumaq istəyən adama azərbaycan tarixi əvəzinə dünya tarixi keçilsə daha uyğundur. həm dünya ölkələrinin iqtisadiyyatını bilərlər, həm də nə bilim inqilablarını, səbəblərini, leninin niyə və necə ortaya çıxmağını bilərlər. əgər fənnlər məcburidirsə azərbaycan tarixi əvəzinə dünya tarixi keçilməlidi.

fikrimcə olmalı olan sistem ingiltərədə, rusiyada (ancaq bunların universitetə qəbul şərtlərini bilirəm) olan sistem kimidir. secəcəyin ixtisas üzrə uyğun şərt olan bir fəndən imtahan verməlisən. digər 2 dərsi öz ixtiyarına seçəsən.

ingiltərədə tutalım neft mühəndisliyinə girmək istəyirsən. sənnən tələb olunan əsas riaziyyat və iki ixtiyarı fənn olmaqnan 3 fəndir. ingilis dili qiymət olaraq kafi dərəcəsində olsun yetər. çox vaxt texniki ixtisaslarda əsas bir fənn tələb olunur - riyaziyyat. bunun yanına iki fənn seç. istiyirsən kimya, ali riyaziyyat, fizika, çoğrafiya, tarix olsun. bu iki dərsdən aldığın qiymətlər sənin yetəri qədər donanımda olub-olmadığını göstərir.
mən ingiltərədə kompyuter elmləri və biznes idarəçiliyi oxuyuram, amma bura girəndə riyaziyyat, fizika, kimyadan imtahan verdim. bu iki dərsi özüm seçdim. mənə uyğun olan budur. ama dostum var idi mənnən bu ixtisas müraciət edəndə tamam fərqli dərslər seçmişdi.

yəni nəticə olaraq şagirdlər rahat dərslərini seçməlidirlər.